fbpx

Over het lectoraat

Professionaliseren met hart en ziel. Samen leren en samen leven in een wereldstad

Onderwijs is altijd meer dan lesdoelen halen, toetsresultaten verbeteren en orde houden. Aan alles wat er in de klas gebeurt, vórmen kinderen zich, en leraren begeleiden hen daarbij. Wat daar gebeurt, dat is de ziel van het onderwijs. We noemen dat de pedagogische dimensie van het onderwijs.

Wie lesgeeft, wil niet alleen maar emmertjes vullen: die wil een vuurtje aansteken. Die wil bij kinderen het verlangen wekken om zich te verbinden met wat we met elkaar aan het doen zijn in de school en in de samenleving.

Al weet je nooit zeker of er een vonk zal overspringen, áls het gebeurt lijkt het te zijn op het moment dat een kind zich echt gezien voelt, niet alleen zoals het is, maar ook als iemand die iets nieuws, iets goeds kan beginnen. Het begint, met andere woorden, met vertrouwen en mogen oefenen. Je zou ook kunnen zeggen: het begint met geloof, hoop en liefde.

In een superdiverse wereldstad als Rotterdam groeien kinderen op die - misschien meer dan elders - te maken krijgen met lage of zelfs negatieve verwachtingen. Dat doet een beroep op leraren om juist ook díe kinderen te zien als jonge mensen die iets goeds in de wereld teweeg kunnen brengen. Om ze, ook als het moeilijk wordt, toch telkens weer met vertrouwen uit te nodigen om hun stem te laten horen en initiatief te nemen.

01

Dat jij als leraar de onvoorziene mogelijkheden in een kind ziet, soms nog voordat het die zelf ziet, en dat een kind zich gezien weet - dat lijkt een vonk te slaan die een vuurtje kan ontsteken; het vuurtje van het verlangen om “op een volwassen manier in de wereld te willen zijn”.

> Op een volwassen manier in de wereld zijn...
Op een volwassen manier in de wereld zijn, dat houdt in, je open willen stellen voor de reality check waar de wereld je steeds opnieuw voor plaatst, gehoor willen geven aan wat je omgeving van je vraagt, bereid zijn om rekening te houden met wat de wereld van je verlangt, zonder jezelf en jouw verlangens in het centrum van de wereld te plaatsen.

Het is een manier van in het leven staan die past bij de democratische waarden vrijheid, gelijkheid en solidariteit. Een manier van in het leven staan, bovendien, die past bij levensbeschouwelijke waarden als respect voor de menselijke waardigheid, sociale rechtvaardigheid, vrijheid en verantwoordelijkheid. Daar hoort een mensbeeld bij van de mens als bron van nieuwe mogelijkheden van goed leven en samenleven, als uniek persoon, betrokken op de gemeenschap, en het vertrouwen dat iemand altijd een nieuwe kans verdient. In het onderwijs willen we mogelijkheden scheppen waarin bij de kinderen en jonge mensen die we onder onze hoede hebben het verlangen kan ontstaan om iemand te willen zijn die zo - op een volwassen manier - in het leven staat.”.

Vrije ruimte

De onderwijspraktijk is heel complex. Hoe goed je je ook voorbereidt, om de haverklap gebeuren er dingen die je niet had voorzien. In ons verlangen om zo effectief mogelijk te werken aan kwalificatie en socialisering, wordt van alles in het werk gesteld om de complexiteit te structureren, bijvoorbeeld door het werken met vaste groepen in een lokaal, een vast programma, methoden, standaardtoetsen en instructiemodellen. Zulke structuren zijn heel nuttig om de complexiteit hanteerbaar te maken, maar ze hebben ook een prijs: als we er te ver in gaan, blijft er geen ruimte over voor het eigen initiatief van kinderen en leraren. Er blijft geen ruimte open waarin kinderen kunnen uitvinden hoe ze zich willen verhouden tot alles wat we aandragen. Terwijl, om te kunnen oefenen met zelf op een goede manier initiatieven nemen en op een volwassen manier in de wereld zijn, is er - zowel voor kinderen als voor leraren - vrije ruimte nodig in het onderwijs.

Ruimte open laten brengt onvoorspelbaarheid met zich mee – en zeker in een superdiverse wereldstad, waar je soms extra moeite moet doen om elkaar te begrijpen, kan dat spannend zijn. Daarmee om leren gaan, je durven openstellen en in de interactie met kinderen steeds weer de mogelijkheden zien om een vuurtje te ontsteken, dat is naar ons idee ‘professionaliseren met hart en ziel’.

Als je onderwijs geeft met hart en ziel, kies je bewust structuren die je pedagogisch handelen ondersteunen, denk je goed na over de mate waarin die structuren ruimte bieden voor de kinderen om te oefenen met hun vrijheid, en toon je je ontvankelijk voor het onvoorspelbare en het onverwachte. Daartoe schep je vrije ruimte voor dialoog en ontmoeting in de groep. Wat er van de kant van de kinderen komt, verwelkom je met vertrouwen. In de vrije ruimte kunnen kinderen hun eigen stem laten horen en zich ‘gezien’ weten. In de ontmoeting met de anderen, die een andere stem laten horen, komt zowel bij de leraar als bij de kinderen de vraag op: Hoe wil ik me daartoe verhouden? Wat is hier het goede om te doen?

03

In de opleiding en in de schoolorganisatie geldt hetzelfde. Als student en als leraar kun je pas op een goede manier invulling geven aan je opleiding en je beroep, wanneer er een vrije ruimte open blijft die je met vertrouwen uitnodigt en uitdaagt tot zelf initiatief nemen, zelf oordelen en zelf verantwoordelijkheid dragen voor hun keuzes. Een ruimte waarin je je gezien en gehoord voelt en waarin je je voor de vraag geplaatst vindt: Hoe wil ik me verhouden tot de dingen die ik op mijn pad vindt? Wat is hier het goede om te doen?

In verschillende projecten ontwikkelen de onderzoekers van het lectoraat - in dialoog met leraren, kinderen, schoolleiders, opvoeders in de wijk, studenten en docenten - wereldwijze, doordachte praktijken, in de klas, de school, in opleiding en onderzoek. We zijn op zoek naar de vrije ruimte waarin (aankomende) leraren en docenten kunnen oefenen met openheid en vertrouwen ten aanzien van het onvoorspelbare en waarin kinderen kunnen oefenen met initiatief nemen en op een volwassen manier in de wereld zijn.

Pedagogische sleutelmomenten

De pedagogische dimensie van de onderwijspraktijk komt het duidelijkst naar voren op de momenten waarop de dingen in de klas anders lopen dan gepland, de momenten waarop je niet op je routines kunt vertrouwen, de momenten waarop je niet uit de voeten kunt met wat je allemaal geleerd hebt en al je gereedschappen je in de steek laten. Je bent op jezelf teruggeworpen, en toch komt het erop aan dat je handelt. Geen tijd om na te denken, je móet nu iets doen. Sterker nog: je hèbt al gehandeld. Niet op grond van wat je allemaal weet en kan, maar vanuit hart en ziel heb je gekozen om te doen wat je deed en niet iets anders.
Dat is: weten wat te doen wanneer je niet weet wat te doen, zoals de titel van een boek van Max van Manen luidt. We noemen zulke momenten pedagogische sleutelmomenten.

Dat vermogen wat je daar aanspreekt, dat is het aandachtsgebied van het lectoraat.

Contact

  • Bezoekadres
     
    Thomas More Hogeschool
    Stationssingel 80
    3033 HJ Rotterdam
  • Telefoon
     
    +31 (0)10 – 4657066

  • Mail
     
    Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Agenda